แหล่งที่มาของศาสนาอิสลาม

Languages
  1. home

  2. article

  3. ประวัติสำนักคิดฮันบะลียฺ

ประวัติสำนักคิดฮันบะลียฺ

สำนักคิดนี้เป็นหนึ่งในสำนักคิดทั้งหลายของซุนนียฺ หากพิจารณาด้านการกำเนิดและผู้ปฎิบัติตาม จะเห็นว่าสำนักคิดนี้อยู่ในลำดับที่สี่ ผู้ก่อตั้งสำนักคิดฮันบะลีคือ อบูอัลดิลลาฮฺ อะฮฺมัด บิน มุฮัมมัด บิน ฮันบัล ชัยบานียฺ เขามีเชื้อสายเป็นอาหรับ ปู่ของท่านอยู่ในยุคสมัยการปกครองของอุมัยยะฮฺ
อิบนุฮันบัลเกิด ในปี ฮ.ศ. 164 ณ เมืองแบกแดด ท่านเรียนอัล-กุรอานตั้งแต่เด็ก ท่านได้เริ่มต้นศึกษาฟิกฮฺครั้งแรกกับกอฎียฺ อบูยูซุบ แต่หลังจากเวลาผ่านไปช่วงหนึ่งท่านได้เข้าศึกษาฮะดีซ ขณะที่อิมามชาฟิอียฺยังไม่ได้เดินทางไปอียิปต์ ท่านเคยศึกษาฟิกฮฺกับอิมามชาฟิอียฺและเป็นหนึ่งในลูกศิษย์เอกของท่าน ท่านได้กล่าวอ้างว่าอัล-กุรอานมิได้ถูกประดิษฐ์ ท่านเคยถูกจำคุกในสมัยการปกครองของมุอฺตะซิมนานถึง 18 เดือน แต่หลังจากมุตะวักกิลได้ขึ้นสู่อำนาจ เขาได้มีคำสั่งให้ปล่อยตัวอบูฮะนีฟะฮฺ และต่อมาเขาได้ให้อบูฮะนีฟะฮฺเป็นที่ปรึกษาพิเศษ ชนิดที่ถ้าหากเขาไม่ได้ปรึกษากับอบูฮะนีฟะฮฺก่อนเขาจะไม่กระทำการใดๆ ทั้งสิ้น
อิบนิฮันบัล หลังจากได้แยกตัวออกจากชาฟิอียฺแล้ว เขาได้ตั้งสำนักคิดฟิกฮฺใหม่ขึ้นมา รากฐานของสำนักฟิกฮฺนี้วางอยู่บนพื้นฐานหลัก 5 ประการ กล่าวคือ
1) อัล-กุรอาน
2) ซุนนะฮฺของท่านเราะซูล
3) ฟัตวาของเซาะฮาบะฮฺ
4) ฟัตวาของเซาะฮาบะฮฺ บางท่านที่ไม่ขัดแย้งกับอัล-กุรอาน
5) และฮะดีซที่อ่อนแอทั้งหมด
อบูฮะนีฟะฮฺ เป็นบุคคลที่ยึดถือในฮะดีซชนิดที่กล่าวได้ว่าเขามีความเลยเถิดในฮะดีซ ซึ่งนักวิชาการที่ยิ่งใหญ่เช่น ฏ็อบรียฺ และอิบนุนะดีมไม่ยอมรับว่าเขาเป็นมุจญฺตะฮิด ผลงานที่สำคัญที่สุดของอิบนุฮันบัลคือ หนังสือมุสนัดของท่านเอง ซึ่งได้รวบรวมฮะดีซไว้ประมาณ 30,000 กว่าฮะดีซ หนังสือดังกล่าวได้พิมพ์ไว้จำนวน 6 เล่ม ผลงานอีกอย่างหนึ่งของท่านคือ ตัฟซีรอัล-กุรอาน ฟะฎออิล ฏออะตุรเราซูล และนาซิคมันซูค หนังฟิกฮฺที่สำคัญที่สุดของท่านคือ หนังสือรวบรวมคำฟัตวาของท่านที่ได้ตอบคำถามบรรดาลูกศิษย์ ซึ่งรวบรวมโดยอิบนุก็อยยิม (เสียชีวิตเมือ ฮ.ศ. 751) ซึ่งหนังสือดังกล่าวได้จัดพิมพ์ไว้จำนวน 20 เล่ม มุฮัมมัด บิน อิสมาอีล บุคอรียฺ มุสลิม บิน ฮัลฮิญาซ นิชาบูรียฺ ทั้งหมดเป็นลูกศิษย์ที่มีชื่อเสียงของสำนักคิดนี้ อิบนุฮันบัลเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. ที่ 241 ณ นครแบกแดด
สำนักคิดฮันบะลียฺ ในศตวรรษที่ 8
อิบนุฮันบัล เป็นหนึ่งในผู้นำสำคัญด้านฟิกฮฺ และหลักศรัทธา ความรุ่งเรืองของสำนักคิดนี้ได้รุ่งเรื่องที่สุดในยุคสมัยของมุตะวักกิล สำนักคิดด้านเทววิทยาของอิบนุฮันบัล ได้เจริญรุ่งเรืองไปถึงขั้นบดบังรัศมีของสำนักคิดฮะดีซด้านเทววิทยาจนหมดสิ้น แต่ต่อมาเมือสำนักคิดเทววิทยาของอัชอะรียฺได้มีชื่อเสียงขึ้น ก็ได้เข้ามาแทนที่สำนักคิดของฮันบะลีจนหมดสิ้น
แต่หลังจากหลายศตวรรษผ่านไป ประมาณฮิจญฺเราะศตวรรษที่ 8 อิบนุตัยมียะฮฺ (เสียชีวิตเมื่อ 728) เขาได้ฟื้นฟูสำนักคิดเทววิทยาของอิบนุฮันบัลขึ้นมาอีกครั้ง อิบนุตัยมียะฮฺไม่เพียงแค่ฟื้นฟูเท่านั้น เขาได้ประดิษฐ์สิ่งใหม่ให้กับสำนักคิดอิบนุฮันบัลมากมาย เช่น การเดินทางไปซิเราะฮฺ (เยี่ยม) สุสานศักดิ์สิทธิ์ของท่านนบี (ซ็อล ฯ) เป็นบิดอะฮฺ (การอุปโลกน์) ปฏิเสธการตะวัซซุลและตะบัรรุกเนื่องจากเขาถือว่าขัดกับหลักเตาฮีด เขาปฏิเสธความประเสริฐของบรรดาอะฮฺลุลบัยต (อ.) ทั้งที่ฮะดีซรายงานส่วนใหญ่มีกล่าวไว้ในหนังสือ ซิฮฺฮะฮฺ ทั้ง 6 เล่ม แม้แต่ในมุสนัดอะฮฺมัด อัลบัล ก็มีกล่าวรายงานเหล่านั้นเอาไว้
การฟื้นแนวคิดของสำนักคิดฮันบัลใหม่นั้น  ได้เผชิญหน้ากับนักวิชาการและนักการศาสนาหลายฝ่าย ซึ่งต้องจบสิ้นลงในที่สุด จนกระทั่งในปี ฮ.ศ. ที่ 1115- 1206 มุฮัมมัด บิน อับดุลวะฮาบ ได้มาฟื้นฟูใหม่อีกครั้งหนึ่ง
แนวคิดใหม่ของฮัลบะลียฺได้ผสมผสานกับความกร้าวทางความคิดชนิดเลยเถิด ในลักษณะที่ว่าถ้าหากเราต้องการสัมผัสกับวัฒนธรรมใหม่ เช่น การถ่ายรูปถ้าหากไม่มีฮะดีซหรือการอนุญาตของศาสนาไว้ถือว่าไม่อนุญาต และสิ่งนั้นถูกห้ามไปโดยปริยาย
ขอบข่าย
สำนักคิดฮันบะลียฺในซาอุดิอาระเบียถือว่าเป็นสำนักคิดอันดังแรก ในเขตแตน นัจด์ ของซาอุดิอาระเบีบชนส่วนใหญ่นับถือสำนักคิดฮันบะลียฺ ส่วนในฮิญาซส่วนใหญ่นับถือสำนักคิดชาฟิอียฺ และในอะฮฺซอประชาชนนับถือนิกายมาลิกียฺ ประชากรมุสลิมหนึ่งในสี่ของประเทศซีเรียนับถือสำนักคิด ฮันบะลียฺ ขณะเดียวกันเป็นสำนักคิดฮันบะลียิ เป็นสำนักคิดอันดับสามของประเทศปาเลสไตน์ แลยังมีผู้คนบางส่วนในอียิปต์ โอมาน และอัฟกานิสถานนับถือสำนักคิดฮันบะลียฺ
ความพิเศษและแหล่งอ้างอิงของสำนักคิดฮันบะลียฺ
อะฮฺมัด บิน ฮันบัล มีแนวคิดว่าซุนนะฮฺนั้นครอบคลุมเหนืออัล-กุรอาน ซึ่งในการออกฟัตวาแต่ละครั้งเขาจะยึดถือฮะดีซ และคำฟัตวาของเซาะฮาบะฮฺเป็นหลัก เขาจะไม่ฟัตวาบนพื้นฐานของความเหมาะสม  ซึ่งวิธีปฏิบัติของเขาแตกต่างไปจากมาลิกี เนื่องจากในทัศนะของมาลิกีถ้าทุกฮะดีซถ้าไม่เสมอภาคกับความเหมาะสม เขาจะนำเอาสิ่งนั้นเป็นพื้นฐานของกฎ เช่นเดียวกับชาฟิอี ที่ไม่มองข้ามเรื่องความเหมาะสม
อะฮฺมัด อิยบุฮันบัล ถือว่าฮะดีซมุรซัลและฮะดีซอ่อนแอเชื่อถือได้ และถือว่าว่าฮะดีซเหล่านั้นดีกว่าการกิยาซ
ในทัศนะของอะฮฺ อิบนุ ฮันบัล การกิยาซ จะถือว่าใช้ได้และถูกต้องก็ต่อเมืออยู่ในช่วงเวลาที่จำเป็นเท่านั้น
ความเชื่อบางประการของสำนักคิดฮันบะลีย์
1) ฟิกฮฺของฮันบะลียฺ รากหลักเรื่องมะอามะลาตคือ ความพึงพอใจและความเห็นชอบของผู้มีสติปัญญา การทุกประเภทถูกต้อง ยกเว้นการค้าที่ฮะดีซได้รายงานไว้ว่าโมฆะ
2) ฮันบัลลี มีความระวังพิเศษเรื่องความสะอาดและนะญิสมากเป็นพิเศษ ด้วยเหตุนี้ ในประเด็นดังกล่าวสำนักคิดฮันบะลีจึงมีความพิเศษมากกว่าสำนักคิดอื่น
3) ความพิเศษของสำนักคิดฮันบะลียฺคือ จะให้ความสนใจในเรื่องความสุดโต่งเป็นพิเศษโดยเฉพาะในเรื่องเกี่ยวกับ การำชับความดีและห้ามปรามความชั่ว
บางทัศนะของอะฮฺมัด บิน ฮันบัลเกี่ยวกับเรื่องเทววิทยา การเมือง และฟิกฮฺอิบาดะฮฺ
1) เขาไม่ยอมรับการตะอฺวีล ในเรื่องความคล้ายเหมือน การมีเรือนร่าง และการมองเห็นพระเจ้า
2) คำว่า เซาะฮาบะฮฺ ในทัศนะของอะฮฺมัด บิน ฮันบัล มีความหมายเฉาะพิเศษกล่าวคือ ไม่ว่าบุคคลใดก็ตามถ้าหากเขาได้เห็นท่านเราะซูลในช่วงสั้น แม้เพียงชั่วโมงเดียว ถือว่าเขาผู้นั้นคือเซาะฮาบะฮฺของท่านเราะซูล (ซ็อล ฯ) ดังนั้น มุสลิมคนใดกล่าวประณาม หรือด่าทอบรรดาเซาะฮาบะฮฺ จะถือว่าในทัศนะของเขาผู้นั้นมีอิสลามไม่ถูกต้อง
3) อะฮฺมัด บิน ฮันบัล ถือว่าการเลือกเคาะลิฟะฮฺของคนก่อนหน้า และหลังจากนั้นเป็นความถูกต้อง อะฮฺมัด บิน ฮันบัลถือว่าการเชื่อฟังปฏิบัติตามผู้นำ คือความจำเป็นอย่างสูง แม้ว่าผู้นำคนนั้นจะอธรรมก็ตาม การปฏิบัตินมาซญุมุอะฮฺตามอิมามที่มีบุคลิกภาพตามกล่าว หรือปฏิบัติตามตัวแทนที่เขาแต่งตั้งมา ถือเป็นหน้าที่ของผู้ตามต้องเชื่อฟังปฏิบิติตาม และถ้าหากได้นมาซญุมุอะฮฺแล้ว และต้องการทำใหม่อีกครั้งถือว่าเป็นบิดอะฮฺ
4) อะฮฺมัด บิน ฮันบัล ถือว่าการละทิ้งนมาซเป็นหาฟิร ซึ่งการสังหารเขาเป็นวาญิบ
ฟุเกาะฮาและหนังสือฟิกฮฺของสำนักคิดฮันบะลีย
ฟุเกาะฮาที่มีชื่อเสียงของสำนักคิดนี้ได้แก่
อะฮฺมัด บิน ชะฮาบุดดีน มีฉายานามว่า อิบนุตัยมียะฮฺ (เสียชีวิตเมือ ฮ.ศ. ที่ 738) เขาคือเจ้าของหนังสือ มัจญฺมูอะฮฺ อัรเราะซาอิล อัลกุบรอ มินฮาจญ์ อัซซุนนะฮฺ และหนังสือฟัตวาซึ่งมีทั้งสิ้น 5 เล่ม
อิบนุ ก็อยยิม เญาซียฺ (เสียชีวิตเมื่อ ฮ.ศ. 751) ผู้เขียนหนังสืออิอฺลาม อัลมูกิอีน อัน ร็อบบิลอาละมีน หนังสือดังกล่าวถูกจัดพิมพ์ไว้จำนวน 4 เล่ม นอกจากนั้นยังเป็นผู้เขียน อัฏฏุรุก อัลฮิกมะฮฺ ฟี อัซซิยาซียะฮฺ อัรชัรอียะฮฺ และซาดะ อัลมะอาด ฟี ฮุดา ค็อยรุลอิบาด
อบุลฟะร็อจญฺ อับดุลเราะฮฺมาน มีฉายานามว่า อิบนุเราะญับ เจ้าของหนังสือ อัลฟะวาอิด ฟีล ฟิกฮิล อิสลามี
มุวัฟฟัก อัดดีน มีฉายานามว่า กุดามะฮฺ (เสียชีวิตเมื่อ ฮ.ศ. 620) เจ้าของหนังสือ กิตาบุลมะอฺนา มีทั้งสิ้น 12 ญุซ
ชัมซุดดีน อิบนุ กุดามะฮฺ มุก็อดดะซียฺ (เสียชีวิตเมื่อ ฮ.ศ. 682) ผู้เขียนหนังสือ อัชชัรฮุล กะบีร เป็นหนังสืออธิบายหนังสือ อัลมักนะอ์
อับดุรเราะฮฺมาน มุก็อดดัซซียฺ เจ้าของหนังสือ อัลอุมดะฮฺ ฟี ชัรฮฺ อัลอุมดะฮฺ
อบูบัก บิน อานียฺ รู้จักกันในนามของ อัลอัซรัม เจ้าของหนังสือ อัซซุนั้น

แหล่งอ้างอิง หนังสือ เราะเฮะตูเชะ ฮัจญฺ เล่ม 1 หน้า 155